'ΣΚΙΠΙΩΝΑΣ: Και τι σιχαμερή μοναξιά θα ‘ναι η δικιά σου.
[Ο Καλιγούλας εκρήγνυται. Πέφτει με φόρα πάνω στον Σκιπίωνα, τον αρπάζει από τον γιακά και τον ταρακουνάει.]
ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Μοναξιά! Την ξέρεις εσύ τη μοναξιά; Τη μοναξιά των ποιητών και των ανίκανων. Μοναξιά. Αλλά ποια μοναξιά; Αχ. Δεν ξέρεις ότι μόνος δεν είσαι ποτέ! Ότι πάντα κουβαλάμε το βάρος του μέλλοντος και του περιβάλλοντος. Αυτούς που σκοτώσαμε τους κουβαλάμε μαζί μας. Κι αυτούς πάλι καλά. Αλλά κι αυτούς αγαπήσαμε. Κι αυτούς που δεν αγαπήσαμε μα που αγάπησαν εμάς. Λύπες, επιθυμίες, πικρίες και η γλύκα, οι πόρνες και η κλίκα των θεών. [Τον αφήνει και πάει πίσω.] Μόνος! Μακάρι να μπορούσα να γευτώ την αληθινή μοναξιά, τη σιωπή και το θρόισμα των φύλλων ενός δέντρου. [Κάθεται ξαφνικά αποκαμωμένος.] Μοναξιά! Όχι, Σκιπίωνα, η μοναξιά μου κατοικείται από τριξίματα δοντιών, θορύβους και χαμένες κραυγές. Δίπλα στις γυναίκες που χαϊδεύω, όταν πια απομακρύνομαι από την ικανοποιημένη σάρκα μου, πιάνω ένα κομμάτι του εαυτού μου ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο. Τότε η μοναξιά μου γεμίζει με την πικρή μυρωδιά της ηδονής από τις μασχάλες της γυναίκας που βυθίζεται στην αγκαλιά μου.
[Μοιάζει εξαντλημένος. Μεγάλη σιωπή. Ο Σκιπίωνας πάει πίσω από τον Καλιγούλα. Πλησιάζει διστάζοντας. Τείνει το χέρι του προς τον Καλιγούλα και τον ακουμπάει στον ώμο. Ο Καλιγούλας χωρίς να γυρίσει του ακουμπάει το χέρι.]
ΣΚΙΠΙΩΝΑΣ: Όλοι έχουν κάτι που γλυκαίνει τη ζωή τους. Που τους βοηθάει να συνεχίζουν. Σ’ αυτό στρέφονται όταν αισθάνονται εξαντλημένοι.
ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Είναι αλήθεια.
ΣΚΙΠΙΩΝΑΣ: Στη δική σου ζωή δεν υπάρχει κάτι παρόμοιο; Δάκρυα ή κάποιο άλλο σιωπηλό καταφύγιο;
ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Ναι, υπάρχει.
ΣΚΙΠΙΩΝΑΣ: Και τι είναι;
ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Η περιφρόνηση.'
Αλμπέρ Καμί, Καλιγούλας, μτφρ. Φρανσουάζ Αρβανίτη, εκδ. Κάπα Εκδοτική
* * *
'Ο Καλιγούλας είναι η ιστορία μιας υπέρτατης αυτοκτονίας. Είναι η ιστορία της πιο ανθρώπινης και της πιο τραγικής των λαθών. Άπιστος στον άνθρωπο από πίστη στον εαυτό του, ο Καλιγούλας δέχεται να πεθάνει αφού έχει καταλάβει πως δεν σώζεσαι μόνος σου, πως δεν μπορείς να είσαι ελεύθερος ενάντια στους άλλους άνθρώπους.
Πρόκειται λοιπόν για τραγωδία της νοημοσύνης. Από όπου συμπέραναν φυσικά πως το δράμα αυτό ήταν διανοητικό. Προσωπικά, νομίζω ότι γνωρίζω καλά τις αδυναμίες του έργου μου. Αλλά τη φιλοσοφία την ψάχνω μάταια μέσα σε αυτές τις τέσσερις πράξεις. Ή, αν υπάρχει, βρίσκεται στο επίπεδο της διαβεβαίωσης του ήρωα: «οι άνθρωποι πεθαίνουν και δεν είναι ευτυχισμένοι». Πολύ μικρής εμβέλειας ιδεολογία, όπως βλέπετε, και που νομίζω πως τη μοιράζομαι με τον La Pallice και ολόκληρη την ανθρωπότητα. Όχι. Η φιλοδοξία μου ήταν άλλη. Το πάθος για το Αδύνατο είναι για τον δραματουργό αντικείμενο σπουδής τόσο άξιο όσο η απληστία και η μοιχεία. Να το δείξω στην πιο λυσσασμένη του μορφή, να εικονογραφήσω τις καταστροφές που προκαλεί, να καταγράψω την αποτυχία του· αυτός ήταν ο σκοπός μου. Και με αυτό μόνο πρέπει να κρίνεται το έργο μου.'
Αλμπέρ Καμί, 'Caligula: Ο Πρόλογος της Αγγλικής Έκδοσης', από το Επίμετρο της έκδοσης