προγραφές

Τι είναι – η Μοναξιά;

Τι είναι όλα αυτά μαζί; Κόσμος, Περατότητα, Μοναξιά. Τι συμβαίνει εκεί με εμάς; Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε κάτι τέτοιο να συντελείται στα βάθη του; Είναι όσα γνωρίζουμε για τον άνθρωπο ως ζώο, ως θύμα του τεχνικού πολιτισμού, ως προστάτη της κουλτούρας, ως προσωπικότητα, είναι όλα αυτά μόνο η σκιά ενός ολότελα άλλου, αυτού που αποκαλούμε Dasein; Η Φιλοσοφία, η Μεταφυσική είναι ένας νόστος, μια ορμή να νιώθει κανείς παντού οικεία, μια επιθυμία όχι όμως τυφλή και δίχως κατεύθυνση, αλλά εκείνο που εγείρεται μέσα μας με αυτά τα ερωτήματα και την ενότητά του, όπως μόλις την παρουσιάσαμε: Τι είναι ο Κόσμος, η Περατότητα, η Μοναξιά; Καθένα απ’ αυτά τα ερωτήματα ερωτά το Όλον. Δεν αρκεί ν’ αναγνωρίζουμε τέτοια ερωτήματα, αποφασιστικής σημασίας είναι το αν πραγματικά ρωτάμε τέτοια ερωτήματα, αν έχουμε τη δύναμη να τα φέρουμε διά μέσου όλης μας της ύπαρξης. Δεν αρκεί ν’ ακολουθούμε τέτοια ερωτήματα τρεκλίζοντας αναποφάσιστοι, καθώς αυτή η ενόρμηση να είμαστε παντού οικεία συνιστά συγχρόνως την αναζήτηση των ατραπών που επιτρέπουν την ορθή οριοθέτηση αυτών των ερωτημάτων. Γι’ αυτόν το λόγο απαιτείται το εργαλείο της κατανόησης για εκείνες τις έννοιες που πραγματώνουν αυτή την οριοθέτηση. Πρόκειται για μια κατανόηση και για έννοιες πρωταρχικής φύσης. Οι μεταφυσικές έννοιες παραμένουν αιώνια απροσπέλαστες από την αδιάφορη και μη δεσμευτική ως προς την ίδια επιστημονική οξυδέρκεια. Οι μεταφυσικές έννοιες δεν είναι κάτι που θα μπορούσαμε να μάθουμε κάπου και το οποίο ένας δάσκαλος ή κάποιος που αποκαλείται φιλόσοφος δύναται ν’ απαιτήσει να τις επαναλάβουμε αφού μας τις πει, ώστε να τις εφαρμόσουμε.
Κυρίως, όμως, δεν μπορούμε να καταλάβουμε αυτές τις έννοιες και την εννοιακή τους αυστηρότητα, αν δεν έχουμε ήδη καταληφθεί από εκείνο που αυτές καλούνται να συλλάβουν. Στην αφύπνιση και την καλλιέργεια αυτής της κατάληψης αποσκοπεί η προσπάθεια του φιλοσοφείν. Κάθε κατάληψη όμως πηγάζει από, και παραμένει σε, μια διάθεση. Στο βαθμό που το κατανοείν και το φιλοσοφείν δεν αποτελούν τυχαίες ενασχολήσεις ανάμεσα σε άλλες, παρά συμβαίνουν στα βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης, οι διαθέσεις από τις οποίες αναδύονται η φιλοσοφική κατάληψη και η εννοιακότητα συνιστούν πάντοτε και αναγκαίως θεμελιώδεις διαθέσεις του Desein, διαθέσεις που δονούν διαρκώς και ουσιωδώς τον άνθρωπο δίχως ν’ αναγνωρίζονται απαραιτήτως ως τέτοιες. Η Φιλοσοφία συμβαίνει πάντα σε μια θεμελιώδη διάθεση. Το φιλοσοφικό κατανοείν θεμελιώνεται σε μια κατάληψη, η οποία με τη σειρά της πηγάζει από μια διάθεση. Κάτι τέτοιο δεν εννοεί και ο Novalis τελικά, όταν ονομάζει τη Φιλοσοφία νόστο; Έτσι, ο λόγος του ποιητή κάθε άλλο παρά απατηλός είναι, αρκεί να εξαγάγουμε από αυτόν το ουσιώδεις.

Μάρτιν Χάιντεγκερ, Οι Θεμελιώδεις Έννοιες της Μεταφυσικής: Κόσμος - Περατότητα - Μοναξιά [Προόιμιο], μτφρ. Θεοφάνης Τάσης, εκδ. Ευρασία