'Ομολογουμένως, οι απόψεις του Wittgenstein για το άρρητο συνδέονται με την ηθική στάση του. Ωστόσο, συνδέονται με τρόπο διαφορετικό από αυτόν που συνήθως αναγνωρίζεται και χωρίς να αποκλείεται η σύνδεση μεταξύ σημαντικής και άρρητου. Όπως έχω ισχυριστεί, η κύρια ιδέα του Wittgenstein ήταν όμοια με εκείνη του Karl Kraus. Και για τους δύο, η βάσανος της ηθικής αυθεντικότητας είναι η αυθεντικότητα της γλώσσας. Κατά τον Wittgenstein, τα μη εκφράσιμα εσωτερικά όρια της γλώσσας που αποκλείουν αυτό που δεν μπορεί να λεχθεί δεν έχουν μόνο διανοητική διάσταση. Έχουν και ηθική. Σηματοδοτούν τα όρια του έντιμου, ειλικρινούς, ανεπιτήδευτου λόγου.
Αυτό ακριβώς εννοεί ο Wittgenstein όταν αποκαλεί την ηθική υπερβατολογική [transcendental], δηλαδή αυτήν που αφορά τα όρια της γλώσσας, παρά υπερβατική [transcendent], δηλαδή αυτήν που υπάρχει πέρα από αυτά τα όρια. Συνεπώς, η σημασιολογική θεωρία του Tractatus υπηρετεί ipso facto ηθικούς σκοπούς. Τα λόγια του Wittgenstein ότι «ηθική και αισθητική είναι ένα» (6.421) δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ηχώ του G.E. Moore. Θα μπορούσε να είχε πει πιο αιχμηρά ότι «ηθική και σημαντική είναι ένα». Και οι δύο υπερβαίνουν τη δυνατότητα γλωσσικής έκφρασης για τον ίδιο λόγο. Όπως έχω αναρωτηθεί και αλλού: μήπως το Tractatus, κατά βάθος, δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα κήρυγμα γύρω από τη ρήση «ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναὶ, οὔ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν» (κατά Ματθαίων, 5.37); Μήπως το Tractatus, στην πρόταση (4.023) «Η πραγματικότητα πρέπει τελεσίδικα να προσδιορίζεται από την πρόταση με ένα ναι ή ένα όχι», απηχεί αυτήν τη βιβλική εντολή; Η πιστή, απροϋπόθετη απεικόνιση της πραγματικότητας δεν αποτελεί σκοπό μόνο των θετικιστικών φιλοσόφων. Ήταν ένα αυτο-επιβαλλόμενο ηθικό αίτημα των συγγραφέων και καλλιτεχνών του ρωσικού ρεαλισμού που ο Wittgenstein θαύμαζε.'
Γιάκο Χίντικα, Δύο Κείμενα για τον Βιτγκενστάιν, μτφρ. Γιούλη Παπαϊωάννου, εκδ. Πλέθρον