'Ὁ ταξιδιώτης, ἀντίθετα, ἦταν πολὺ ἀνήσυχος. Ἦταν πασιφανὲς ὅτι τὸ μηχάνημα διαλυόταν. Ἡ ἀθόρυβη λειτουργία του ἦταν παραπλανητική. Εἶχε τὴν αἴσθηση ὅτι ἔπρεπε νὰ στρέψει τὴν προσοχή του στὸν ἀξιωματικό, καθὼς ἐκεῖνος δὲν ἦταν πλέον σὲ θέση νὰ φροντίσει τὸν ἑαυτό του. Ὡστόσο, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐπεισοδίου μὲ τὰ γρανάζια ἡ προσοχή του εἶχε τόσο ὁλοκληρωτικὰ ἀποσπαστεῖ, ὥστε παραμέλησε τὴν ἐποπτεία τῆς ὑπόλοιπης λειτουργίας τοῦ μηχανήματος. Ὅμως τώρα, ἀφοῦ καὶ τὸ τελευταῖο γρανάζι εἶχε ἐγκαταλείψει τὸν Σχεδιαστή, σκύβοντας πάνω ἀπὸ τὴ Σβάρνα δοκίμασε μιὰ πιὸ ὀδυνηρὴ ἔκπληξη. Ἡ Σβάρνα δὲν ἔγραφε ἀπλῶς, κάρφωνε, ἐνῶ τὸ Κρεβάτι, ἀντὶ νὰ πάλλεται, ἀνύψωνε τὸ σώμα, τρεμουλιάζοντας ἄτσαλα, πρὸς τὶς ἀκίδες. Ὁ ταξιδιώτης ἤθελε νὰ ἐπέμβει, ἄν ἦταν δυνατό, νὰ διακόψει ἐντελῶς τὴ λειτουργία. Αὐτὸ πιὰ δὲν ἦταν βασανιστήριο, ὅπως τὸ εἶχε σχεδιάσει ὁ ἀξιωματικός, ἦταν στυγνή δολοφονία. Ἅπλωσε τὰ χέρια του. Τότε ἡ Σβάρνα, μὲ τὸ σῶμα καρφωμένο πάνω της, ἀνασηκώθηκε καὶ ἔστριψε στὸ πλάι, πράγμα ποὺ ἦταν προγραμματισμένο νὰ γίνει τὴ δωδέκατη ὥρα. Τὸ αἷμα σχημάτιζε ἑκατοντάδες αὐλάκια, καθαρό, καθὼς ἡ παροχὴ νεροῦ στὶς ἀκίδες εἶχε διακοπεῖ. Τώρα, ἡ τελευταία λειτουργία εἶχε ἀνασταλεῖ, τὸ σῶμα ἔμενε καρφωμένο στὶς μακριὲς ἀκίδες, στάζοντας αἶμα πάνω ἀπὸ τὸν λάκκο, δίχως ὅμως νὰ πέφτει μέσα. Ἡ Σβάρνα ἔπρεπε νὰ ἐπιστρέψει στὴ θέση της, σὰν νὰ ἔνιωθε ὅμως καὶ ἡ ἴδια ὅτι δὲν εἶχε ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὸ φορτίο της, παρέμενε ἀκίνητη πάνω ἀπὸ τὸν λάκκο. «Βοηθῆστε με, λοιπόν!» οὔρλιαξε ὁ ταξιδιώτης στὸν στρατιώτη καὶ τὸν κατάδικο καὶ ἔπιασε ὁ ἴδιος τὰ πόδια τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἤθελε νὰ πιέσει τὰ πόδια καὶ τὸ ἴδιο νὰ κάνουν μὲ τὸ κεφάλι τοῦ ἀξιωματικοῦ οἱ ἄλλοι δύο, γιὰ νὰ τὸν ξεκαρφώσουν σιγὰ σιγὰ ἀπὸ τὶς ἀκίδες. Ὅμως ἐκεῖνοι δίσταζαν νὰ ἔρθουν, ὁ κατάδικος μάλιστα ἔστρεψε τὰ νῶτα του, καὶ ὁ ταξιδιώτης χρειάστηκε νὰ πάει πρὸς τὸ μέρος τους καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάσει μὲ τὴ βία νὰ πλησιάσουν τὸ κεφάλι τοῦ ἀξιωματικοῦ. Τότε, σχεδὸν παρὰ τὴ θέλησή του, εἶδε τὸ πρόσωπο τοῦ πτώματος. Εἶχε τὴν ἴδια ἔκφραση ὅπως ὅταν ἦταν ἐν ζωῇ. Δὲν ὑπῆρχε τὸ παραμικρό σημάδι τῆς ἐπαγγελθείσας λύτρωσης· ὁ ἀξιωματικὸς δὲν εἶχε βρεῖ στὸ μηχάνημα ἐκεῖνο ποὺ ὅλοι οἱ ἄλλοι πρὶν ἀπὸ αὐτὸν εἶχαν βρεῖ. Τὰ χείλη ἦταν σφιγμένα, τὰ μάτια ἀνοιχτὰ, εἶχαν ἀκόμα τὴν ἔκφραση τῆς ζωῆς. Τὸ βλέμμα ἤρεμο καὶ πειθήνιο, ἀπὸ τὸ μέτωπό του ἔβγαινε ἡ μύτη τῆς μεγάλης σιδερένιας ἀκίδας.'
Φραντς Κάφκα, Στη Σωφρονιστική Αποικία, μτφρ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Κίχλη
* * *
'Σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ μυθιστόρημα Ἡ δίκη, τὸ ὁποῖο γράφτηκε τὴν ἴδια περίοδο, στὸ διήγημα Στὴ σωφρονιστικὴ ἀποικία το ἀδίκημα τοῦ παραβάτη κατονομάζεται μὲ σαφήνεια. Τὸ παράπτωμα αὐτὸ, ἀπὸ μιὰ ἀνθρωπιστικὴ σκοπιά, θὰ μποροῦσε νὰ μὴ θεωρηθεῖ κὰν ὡς τέτοιο, πόσο μᾶλλον ὡς παράπτωμα ποὺ ἐπισύρει τὴ θανατικὴ ποινή· ἀντίθετα, ἡ ἀπαίτηση τοῦ ἀξιωματικοῦ, νὰ χαιρετάει ὁ στρατιώτης κάθε μία ὥρα κατὰ τὴ διάρκεια τῆς νύχτας, γιὰ νὰ παραμένει σὲ ἐγρήγορση, μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ ὡς ἀπάνθρωπο καψόνι. Τὸ ἀδίκημα τοῦ παραβάτη, λοιπόν, σὲ αὐτὸ τὸ διήγημα κατονομάζεται: εἶναι ἕνα ἀδίκημα πού, λίγο πολύ, ἀπὸ τὴ σκοπιὰ τοῦ κράτους δικαίου, πρέπει νὰ χαρακτηριστεῖ ἀναξιόλογο· κατὰ συνέπεια ὁ παραβάτης εἶναι ἀθῶος. Ἡ διαδικασία ἡ ἴδια, ἡ ὁποία δὲν διασφαλίζει οὔτε τὴν ἀκρόαση οὔτε τὴν ὑπεράσπιση τοῦ κατηγορούμενου, θεωρούμενη καὶ πάλι ἀπό τὴ σκοπιὰ τοῦ κράτους δικαίου, δὲν εἶναι ἁπλῶς προβληματική, ἀλλὰ καὶ παράνομη. Εἶναι δύσκολο νὰ κατανοήσουμε τὸν λόγο γιὰ τὸν ὁποίο πολὺ συχνὰ στὴ βιβλιογραφία ἡ σχετικὰ ἀσαφὴς κατάσταση τοῦ μυθιστορήματος Ἡ δίκη μεταφέρεται στὸ διήγημα Στὴ σωφρονιστικὴ ἀποικία καὶ στήνονται γρίφοι γύρω ἀπὸ τὴν ἐνοχὴ τοῦ παραβάτη σὲ αὐτό, σὰν ἐκείνους ποὺ στήνονται γύρω ἀπὸ τὸν Κ. της Δίκης. Ὁ δισταγμὸς αὐτὸς τῶν ἑρμηνευτῶν νὰ ποῦν τὸ ἄδικο μὲ τὸ ὄνομά του ἀναπαράγει τὴν ἀμηχανία τοῦ ταξιδιώτη, ὁ ὁποῖος χρειάζεται πολὺ χρόνο γιὰ νὰ κατανομάσει τὴν ἀδικία. Ἡ συμβατικὴ εὐγένεια τοῦ ταξιδιώτη ἐπαναλαμβάνεται στὴν ἀδιαφορία τῆς ἑρμηνείας. Τὸ τσεκούρι τοῦ καφκικοῦ διηγήματος δὲν ἕσπασε τὴν παγωμένη θάλασσα μέσα τους.'
Hans Dieter Zimmermann, 'Οι Δράστες και οι Αδρανείς', από το Επίμετρο της έκδοσης