προγραφές

'Τὸν ἰητρὸν δοκέει μοι ἄριστον εἶναι πρόνοιαν ἐπιτηδεύειν· προγιγνώσκων γὰρ καὶ προλέγων παρὰ τοῖσι νοσέουσι τά τε παρεόντα καὶ τὰπρογεγονότα καὶ τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι, ὁκόσα τε παραλείπουσιν οἱ ἀσθενέοντες ἐκδιηγεύμενος, πιστεύοιτ’ ἂν μᾶλλον γιγνώσκειν τὰ τῶν νοσεόντωνπρήγματα, ὥστε τολμᾷν ἐπιτρέπειν τοὺς ἀνθρώπους σφέας ἑωυτοὺς τῷ ἰητρῷ. Τὴν δὲ θεραπείην ἄριστα ἂν ποιέοιτο, προειδὼς τὰ ἐσόμενα ἐκ τῶνπαρεόντων παθημάτων. Ὑγιέας μὲν γὰρ ποιέειν ἅπαντας τοὺς ἀσθενέοντας ἀδύνατον· τοῦτο γὰρ τοῦ προγιγνώσκειν τὰ μέλλοντα ἀποβήσεσθαικρέσσον ἂν ἦν· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἄνθρωποι ἀποθνήσκουσιν, οἱ μὲν πρὶν ἢ καλέσαι τὸν ἰητρὸν, ὑπὸ τῆς ἰσχύος τῆς νούσου, οἱ δὲ καὶ ἐσκαλεσάμενοι παραχρῆμα ἐτελεύτησαν, οἱ μὲν ἡμέρην μίην ζήσαντες, οἱ δὲ ὀλίγῳ πλέονα χρόνον πρὶν ἢ τὸν ἰητρὸν τῇ τέχνῃ πρὸς ἕκαστοννούσημα ἀνταγωνίσασθαι· γνῶναι οὖν χρὴ τῶν παθέων τῶν τοιουτέων τὰς φύσιας, ὁκόσον ὑπὲρ τὴν δύναμίν εἰσι τῶν σωμάτων, ἅμα δὲ καὶ εἴ τι θεῖονἔνεστιν ἐν τῇσι νούσοισι, καὶ τουτέου τὴν πρόνοιαν ἐκμανθάνειν. Οὕτω γὰρ ἂν θαυμάζοιτό τε δικαίως, καὶ ἰητρὸς ἀγαθὸς ἂν εἴη· καὶ γὰρ οὓς οἷόν τεπεριγίγνεσθαι, τούτους ἔτι μᾶλλον δύναιτ’ ἂν ὀρθῶς διαφυλάσσειν, ἐκ πλείονος χρόνου προβουλευόμενος πρὸς ἕκαστα, καὶ τοὺς ἀποθανουμένους τεκαὶ σωθησομένους προγιγνώσκων καὶ προαγορεύων ἀναίτιος ἂν εἴη.'

*

'Κατά τη γνώμη μου ο καλύτερος γιατρός είναι όποιος μπορεί να κάνει προγνώσεις. Με τον τρόπο αυτό και εξηγώντας στους αρρώστους όσα συνέβησαν, όσα συμβαίνουν και όσα πρόκειται να συμβούν, καθώς και όσα αυτοί παραλείπουν να του αναφέρουν, τους πείθει ότι ξέρει την κατάστασή τους καλύτερα από κάθε άλλον· έτσι δεν διστάζουν να εμπιστευτούν τον εαυτό τους στα χέρια του. Τότε θα κατορθώσει να τους θεραπεύσει με τον καλύτερο τρόπο, γιατί η παρούσα μπορεί να τον βοηθήσει να προβλέψει την εξέλιξη της αρρώστιάς τους. Δεν είναι βέβαια δυνατό να θεραπευτούν όλοι οι ασθενείς, αν και αυτό θα ήταν προτιμότερο από κάθε πρόγνωση της πορείας της ασθένειας· επειδή όμως οι άνθρωποι πεθαίνουν, άλλοι προτού καλέσουν τον γιατρό, γιατί πάσχουν από βαριά αρρώστια, και άλλοι μια μέρα ή κάτι περισσότερο μετά την επίσκεψή του, προτού αυτός καταφέρει να καταπολεμήσει με την τέχνη του την αρρώστιά τους, πρέπει να γνωρίζουμε τη φύση αυτών των ασθενειών, δηλαδή κατά πόσο ξεπερνούν την αντοχή του ανθρώπινου οργανισμού ή αν περιέχουν και κάποιο θεϊκό στοιχείο, ώστε να φροντίσουμε να κάνουμε πρόγνωση και γι’ αυτό. Έτσι ο γιατρός δικαιολογημένα θα προκαλούσε τον θαυμασμό των ανθρώπων και θα έκανε τη δουλειά του σωστά. Θα μπορούσε να προφυλάξει αποτελεσματικά από τον κίνδυνο εκείνους που υπάρχει δυνατότητα να σωθούν, αν πολύ καιρό πριν σκέφτεται πώς θ’ αντιμετωπίσει το κάθε ενδεχόμενο. Προβλέποντας και προλέγοντας ποιοι πρόκειται να πεθάνουν και ποιοι να σωθούν, θα ήταν απαλλαγμένος από κάθε ευθύνη.'

Ιπποκράτης, Άπαντα 2: Προληπτική Ιατρική: Προγνωστικόν, Προρρητικός Α΄-Β΄, Κωακαί Προγνώσιες, μτφρ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, εκδ. Κάκτος

'Ὡς δ’ Αἴγυπτός τ’ ἀφισταμένη βοηθούντων Ἀθηναίων καὶ τριήρεις Ἑλληνικαὶ μέχρι Κύπρου καὶ Κιλικίας ἀναπλέουσαι καὶ Κίμων θαλαττοκρατῶν ἐπέστρεψεν αὐτὸν ἀντεπιχειρεῖν τοῖς Ἕλλησι καὶ κωλύειν αὐξανομένους ἐπ’ αὐτόν, ἤδη δὲ καὶ δυνάμεις ἐκινοῦντο καὶ στρατηγοὶ διεπέμποντο καὶ κατέβαινον ἀγγελίαι πρὸς Θεμιστοκλέα, τῶν Ἑλληνικῶν ἐξάπτεσθαι κελεύοντος βασιλέως καὶ βεβαιοῦν τὰς ὑποσχέσεις, οὔτε δι’ ὀργήν τινα παροξυνθεὶς κατὰ τῶν πολιτῶν οὔτ’ ἐπαρθεὶς τιμῇ τοσαύτῃ καὶ δυνάμει πρὸς τὸν πόλεμον, ἀλλ’ ἴσως μὲν οὐδ’ ἐφικτὸν ἡγούμενος τὸ ἔργον, ἄλλους τε μεγάλους τῆς Ἑλλάδος ἐχούσης στρατηγοὺς τότε καὶ Κίμωνος ὑπερφυῶς εὐημεροῦντος ἐν τοῖς πολεμικοῖς, τὸ δὲ πλεῖστον αἰδοῖ τῆς τε δόξης τῶν πράξεων τῶν ἑαυτοῦ καὶ τῶν τροπαίων ἐκείνων, ἄριστα βουλευσάμενος ἐπιθεῖναι τῷ βίῳ τὴν τελευτὴν πρέπουσαν, ἔθυσε τοῖς θεοῖς, καὶ τοὺς φίλους συναγαγὼν καὶ δεξιωσάμενος, ὡς μὲν ὁ πολὺς λόγος, αἷμα ταύρειον πιών, ὡς δ’ ἔνιοι, φάρμακον ἐφήμερον προσενεγκάμενος, ἐν Μαγνησίᾳ κατέστρεψε πέντε πρὸς τοῖς ἑξήκοντα βεβιωκὼς ἔτη καὶ τὰ πλεῖστα τούτων ἐν πολιτείαις καὶ ἡγεμονίαις. τὴν δ’ αἰτίαν τοῦ θανάτου καὶ τὸν τρόπον πυθόμενον βασιλέα λέγουσιν ἔτι μᾶλλον θαυμάσαι τὸν ἄνδρα καὶ τοῖς φίλοις αὐτοῦ καὶ οἰκείοις χρώμενον διατελεῖν φιλανθρώπως.'

*

'Ήρθε όμως αργότερα η ώρα που η Αίγυπτος αποστάτησε με τη βοήθεια των Αθηναίων και τα ελληνικά πλοία κατέβαιναν ως την Κύπρο και την Κιλικία και ο Κίμων θαλασσοκρατούσε, αναγκάζοντας έτσι το βασιλιά να αντιδράσει στις ελληνικές αυτές ενέργειες και να εμποδίσει την ανάπτυξή τους, γιατί βέβαια στρέφονταν εναντίον του. Και άρχισε η κινητοποίηση των δυνάμεων και η σύναξη των στρατηγών, και πήγαν κάτω στη Μαγνησία μηνύματα στο Θεμιστοκλή, πως ο βασιλιάς επιθυμεί τώρα να ασχοληθεί εκείνος με τα ελληνικά πράγματα και να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του. Τότε λοιπόν ο Θεμιστοκλής, χωρίς να μπορέσει καμιά μνησικακία να τον παρακινήσει σε ενέργεις εναντίον των συμπολιτών του και χωρίς οι τιμές και η δύναμη, που η προοπτική τους ανοιγόταν μπροστά του, να τον δελεάσουν, αλλά νομίζοντας, ίσως, πως ούτε μπορετό ήταν το έργο του πολέμου αυτού για το βασιλιά, γιατί η Ελλάδα τότε είχε και άλλους μεγάλους στρατηγούς και ο Κίμων βρισκόταν στο πιο ψηλό σημείο των στρατιωτικών επιτυχιών του, μα προπάντων γιατί ευλαβήθηκε τη δόξα των κατορθωμάτων και των νικητήριων έργων του παρελθόντος του, πήρε την άριστη απόφαση να δώσει το αρμόζον τέλος στη ζωή του· θυσίασε στους θεούς, κάλεσε τους φίλους του και τους αποχαιρέτησε και ύστερα πίνοντας, καθώς λένε οι πιο πολλοί, αίμα ταύρου ή, καθώς λέμε μερικοί άλλοι, κάποιο δυνατό φαρμάκι πέθανε στη Μαγνησία, ύστερα από εξήντα χρόνια ζωή, που, τα πιο πολλά, τα πέρασε μέσα στην πολιτική και τις στρατηγίες. Λένε πως, όταν ο βασιλιάς πληροφορήθηκε την αιτία και τον τρόπο του θανάτου του, θαύμασε τον άνθρωπο ακόμη πιο πολύ και φερνόταν στους συγγενείς και τους φίλους του πολύ ευγενικά.'

Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Τόμος 2: Θεμιστοκλής - Κάμιλλος, μτφρ. Μ. Γ. Μερακλής, εκδ. Κάκτος

[Εκείνη, έχει λουστεί στον ήχο]

Εκείνη, έχει λουστεί στον ήχο
όπως ένα τσέλο ανοίγεται στη βροχή.
Και το μάννα πέφτει στον αμαρτωλό,
και το χιόνι πέφτει στον πεινασμένο.

Με τη γεύση του πόνου, εκείνη
μεταμορφώθηκε σε κρήνη. Ανάβλυσε,
όπως μία παρθένα θα αγαπήσει
και ο έρωτας θα προχωρήσει.

Μάζεψε, από τούτη την κρήνη, έρωτα
μέσα στις κάμαρές σου. Δίχως χαρά,
μα όπως το κρασί στις ψυχές αρμόζει
κι ένα παράθυρο ανοίγει τοίχους στη ζωή.

*

Ωδή

Δεν τρώω στάρι
και φοράω τις χορδές του βιολιού μου
γύρω απ’ το λαιμό μήπως και τις χρειαστώ.

Το χιόνι στάλθηκε απ’ τα βουνά
ξαπλώνω όπως τα λουλούδια
είναι ένα φρέαρ ανελκυστήρα αυτό το νησί.

Ένα γλυκό παιδικό τραγούδι περιγράφει το μάννα
και το πόσο μακριά είναι κάθε καλό
κι η μουσική, επίσης

όταν απουσιάζω δακρύζει
λες και τα παιδιά απόκαμαν
απ’ το ασταμάτητο παιχνίδι μου.

Ω, η καρδιά μίλησε
πως χθες διώχτηκες από την ύπαρξη
για μια μυστηριώδη φλεγμονή.

Οι άνθρωποι είναι άγγελοι.

*

Τώρα φαντάζουν μακρινά και ήπια

Τώρα φαντάζουν μακρινά και ήπια
τα πρωινά βάσανα της παιδικής ηλικίας
και οι βροχερές της δυστυχίες πάνω απ’ τα σχολεία

Ρευστά μεσημέρια σεργιανίζοντας
πλάι σε νερόλακκους χαζεύοντας φύλλα που κολυμπούσαν
και όνειρα γαλάζιων ταξιδιών που καθρεφτίζονταν

Το ότι βρισκόμουν πάντα σε ετοιμότητα μακριά
απ’ τον ψευτοπαλικαρά που πρώτος μου έσπασε τη μύτη
κι έτσι χρειάστηκε να του σπάσω κι εγώ το ρολόι

Τον χτύπησα
του έπεσε
το πάτησα
κι εκείνος
δεν θα ξέρει πια ποτέ
δεν θα την ώρα

Μια αιφνίδια βία στον ουρανί
με ενέπνευσε για την πρώτη μου δημόσια πράξη
ερωτικά έτοιμος και επιδεικτικός μα παρθένος μεγαλώνοντας

Ενώ τα λευκά κασκέτα του ανέμου
Μα η ταραχή στην επιφάνεια των νερών
Σημαίνει πως ένα προπύργιο πέφτει στου ουρανού την κοίτη

Σύντομα όλα θα παραδοθούν στα τρυφερά
Κυβερνώντα κύματα μιας κυρίαρχης θέλησης

Ενώ το ρευστό μεσημέρι προσλαμβάνει την αρετή του

*

Τραγούδι

Υπέφερα σιωπηλά για σένα
καθώς διάβαινα μες στη βροχή
ένας παράξενος φθινοπωρινός καπνός

βγήκε απ’ το τσιγάρο μου και είχε γεύση

καμπαναριού και λάσπης
εκεί που είχα φτάσει μια πινακίδα έγραφε κύριε
ευλόγησε το μικρό μας χωράφι
μα δεν σήμαινε τίποτα απώτερο για μένα
πέρα από εκείνο που έφτιαξε τούτο το βαρύ ξωκλήσι
να στέκει αφημένο δίπλα στο σιδηρόδρομο
για λόγους αναμνηστικούς
ανάμνηση χαράς προσδοκιών αρρώστιας και αμφιβολίας.

Φρανκ Ο’ Χάρα, Ποιήματα, μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Ηριδανός

Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α Σ Μ Ο Σ [απόσπασμα] - Φίλιπ Λάρκιν

Εἶναι ἕνας οἴκος σοβαρὸς πάνω σὲ χῶμα σοβαρό,
Ποὺ στὸν συγκερασμένο του ἀέρα σμίγουν ὅλοι οἱ
πειθαναγκασμοί μας,
Ἀναγνωρίζονται κι ἔχουν τὸ ροῦχο τῶν μοιρῶν.
Κι αὐτὸ ποτὲ δὲν θὰ παλιώσει, μιᾶς καὶ πάντοτε
Θὰ αἰφνιδιάζεται κανεὶς ἀπὸ μιὰ πείνα μέσα του
Νὰ γίνει σοβαρότερος καὶ θὰ συνέλκεται
Ἀπ’ αὐτὸ τὸ χῶμα πού, καθὼς ἄκουσε νὰ λένε κάποτε
Ἤτανε πρόσφορο γιὰ νὰ σὲ κάμει γνωστικό,
Κι ἄς εἲναι μόνο ἐπειδὴ τόσοι νεκροί κείτονται ἕνα γύρω.

από το Τρία Ποιητικά Προσκυνήματα: Sextus Propertius / William Wordsworth / Philip Larkin, μτφρ. Αντώνης Ζέρβας, εκδ. Περισπωμένη

Βρέχει πάνω στις στέγες
Όπως βρέχει στα ποιήματά μου
Κάτω από τον κεραυνό
Ταιριάζουμε σαν κομμάτια
Ενός μαγικού παζλ
Δώδεκα άνεμοι τινάζουν τους γλάρους από τον ουρανό
Και σκίζουν τις κουρτίνες
Και η αστραπή λάμπει
Πάνω στα ιδρωμένα στήθη σου
Το πρόσωπό σου σωριάζεται στο σκοτάδι
Κι ο άνεμος ηχεί σαν στρατός
Που ξεπροβάλλει μέσα από ξερά καλάμια
Τεντώνουμε τα πονεμένα μας κορμιά στο παράθυρο
Και μπορώ να μυρίσω το ξερόχορτο
Μέσα στη θηλυκή ευωδιά της Βενετίας.

*

Ταξιδιώτες στο Έρεγουον

Ανοίγεις το
Φόρεμά σου πάνω στο σκονισμένο
Κρεβάτι που κανείς
Δεν κοιμήθηκε για χρόνια
Μια κουκουβάγια βογκά πάνω στη στέγη
Λες
Αγάπη
Αγάπη μου
Στο σκονισμένο φως της παλιάς
Λάμπας πετρελαίου οι ώμοι
Η κοιλιά τα στήθη οι γλουτοί σου
Μοιάζουν με άνθη ροδακινιάς.
Θεόρατα άστρα πολύ μακριά πολύ ξέχωρα
Έξω από το σπασμένο παραθυρόφυλλο
Πελώρια αθάνατα ζώα
Κάθε ζώο ένα μάτι
Κοιτάζουν
Ανοίγεις το κορμί σου
Δεν έχει τέλος η νύχτα
Δεν έχει τέλος το δάσος
Σπίτι μια ζωή παρατημένο
Μέσα στο δάσος μέσα στη νύχτα
Δεν θα ‘ρθει κανείς ποτέ
Στο σπίτι
Μόνοι
Στον σκοτεινό κόσμο
Στη χώρα των ματιών.

*

Για μία μασέζ και πόρνη

Κανείς δεν ξέρει πια τι είναι η αγάπη.
Κανείς δεν ξέρει στο Θεό τι συνέβη.
Μετά τα μεσάνυχτα, οι αδελφές και οι λεσβίες
Ξεχύνονται στους δρόμους των παλιών μπορδέλων,
Σαν σπειροχαίτες σε ένα ηλίθιο μυαλό.
Οι απατεώνες χάθηκαν όλοι από την πόλη.
Θυμάμαι τις ώρες που πέρασαν
Μιλώντας μαζί σου για τις ανοησίες
Του κόσμου που καταρρέει και τις κτηνωδίες
Της ράτσας μου και της δικής σου,
Ενώ οι άρρωστοι, οι ανώμαλοι, οι κακομούτσουνοι,
Ήρθαν κι έφυγαν, κι εσύ τους τακτοποίησες
Και τους έδωσες να καταλάβουν,
Και τους ξαπόστειλες με λίγη αίσθηση
Ηλεκτρικής ζωής από τα ακροδάχτυλά σου
Ποιος θα μπορούσε να ξεχάσει το γλυκό σου κορμί
Ή τα γαλήνια ευγενικά σου αισθήματα,
ή τον χαμογελαστό σου έρωτα
Υποθέτω πως το άγγιγμά σου κράτησε πολλούς άνδρες
Όσο ήταν δυνατό στα συγκαλά τους.
Κάθε ώρα όλο και λιγοστεύει τούτο το άγγιγμα στον κόσμο.

*

Cinque Terre

Μια φωνή οδύρεται στην χρωματιστή άμμο
Που τρέχουν χρωματιστά άλογα
Πλάγια στο κύμα
Εμείς μόνοι μέσα στο σύμπαν
Όπου οι θλίψεις κινούνται σαν τη θάλασσα
Του χαμένου έρωτα
Κάτω από τον αυγερινό
Που γλιστρά από τον ουρανό
Μέσα στο χλομό τυφλό νερό
Και κάνουμε έρωτα
Άκρη-άκρη στο βράχο
Που σταματούν οι αμπελώνες
Στις παρυφές των αρχαίων
Ασημένιων ελαιώνων.

Κένεθ Ρέξροθ, Ποιήματα, μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Ηριδανός

'Πρέπει ίσως να πούμε εν προκειμένω ότι στο έργο αυτό για την Ιστορία της σεξουαλικότητας ο Φουκώ δεν στρέφει εναντίον της ψυχανάλυσης μια πολεμική, που δεν θα ήταν σοβαρή άλλωστε. Όμως δεν κρύβει την τάση να δει σ’ αυτήν απλώς την κατάληξη μιας διαδικασίας συνυφασμένης με τη χριστιανική ιστορία. Η εξομολόγηση, η ομολογία, η εξέταση της συνείδησης, οι στοχασμοί για τις ατασθαλίες της σάρκας θέτουν στο επίκεντρο της ύπαρξης τη σπουδαιότητα του σεξ, και, τελικά, αναπτύσσουν τους πλέον παράξενους πειρασμούς μιας σεξουαλικότητας που διαχέεται σ’ ολόκληρο το χριστιανικό σώμα. Ενθαρρύνεται ό,τι κάποιοι επιδιώκουν να αποθαρρύνουν. Δίνεται ο λόγος σε ό,τι μέχρι τότε έμενε σιωπηλό. Αποδίδεται μοναδική αξία σε ό,τι κάποιοι θα ήθελαν να απωθήσουν, καθιστώντας το εμμονή. Από το εξομολογητήριο στο ντιβάνι υπάρχει μια διαδρομή αιώνων (καθότι θέλει χρόνο για να γίνουν μερικά βήματα), αλλά από τις αμαρτίες στις ηδονές, και από το κρυφό ψιθύρισμα στην ατέλειωτη φλυαρία, ξαναβρίσκουμε την ίδια εμμονή να μιλά κανείς για σεξ, τόσο για να απελευθερωθεί από αυτό, όσο και για να το διαιωνίσει, λες και η μόνη πράξη που θα έκανε κάποιον κύριο της πολυτιμότερης αλήθειας για τον εαυτό του συνίσταται στο να συμβουλεύεται τον εαυτό του, συμβουλευόμενος τους άλλους σχετικά με τον καταραμένο και ευλογημένο χώρο της σεξουαλικότητας. Έχω υπογραμμίσει κάποιες φράσεις όπου ο Φουκώ δείχνει την αλήθεια του και τη διάθεσή του. «Είμαστε στο κάτω-κάτω, ο μόνος πολιτισμός όπου άτομα επισήμως εγκεκριμένα αμείβονται για να ακούν τους άλλους να μιλούν για τα προβλήματα που έχουν με το σεξ [...] έχουν νοικιάσει τα αυτιά τους». Κι εκείνη την ειρωνική παρατήρηση για τον σημαντικό και χαμένο χρόνο που περνούν κάποιοι για να εκφράσουν το σεξ μέσα στον λόγο:
«Ίσως μια μέρα να απορούν. Να δυσκολεύονται να κατανοήσουν πώς ένας πολιτισμός τόσο αφοσιωμένος να αναπτύσσει τεράστιους μηχανισμούς παραγωγής και καταστροφής βρήκε τον χρόνο και την ατέρμονη υπομονή για να αναρωτιέται με τόσο άγχος τι συμβαίνει με το σεξ· θα χαμογελούν ίσως καθώς θα θυμούνται ότι αυτοί οι άνθρωποι, εμείς, πίστευαν ότι υπάρχει σ’ αυτήν την πλευρά μια αλήθεια, τουλάχιστον το ίδιο πολύτιμη με αυτήν που είχαν ήδη αναζητήσει στη γη, στα αστέρια και στις καθαρές μορφές της σκέψης τους· θα εκπλαγούν με τη μανία με την οποία προσποιούμασταν ότι βγάζουμε από το σκοτάδι μια σεξουαλικότητα που τα πάντα (οι λόγοι μας, οι συνήθειές μας, οι θεσμοί μας, οι κανονισμοί μας, οι γνώσεις μας) παρήγαγαν στο φως της ημέρας και την ωθούσαν εκ νέου με πάταγο».
Ένα σύντομο απόσπασμα από έναν πανηγυρικό από την ανάποδη, όπου φαίνεται ότι ο Φουκώ, ήδη από τον πρώτο τόμο της Ιστορίας της σεξουαλικότητας, ήθελε να βάλει τέρμα σε μάταιες ενασχολήσεις, στις οποίες ωστόσο έχει σκοπό να αφιερώσει έναν όχι μικρό αριθμό τόμων, που, τελικά, δεν θα γράψει.'

Μορίς Μπλανσό, Ο Μισέλ Φουκώ όπως τον Φαντάζομαι, μτφρ. Βασίλης Πατσογιάννης, εκδ. Πλέθρον

'Τα πρόσωπα γυναικείου φύλου που έχουν ισχυρό δεσμό με τη μητέρα και στα οποία μπόρεσα να μελετήσω την προοιδιπόδεια φάση, έχουν ομόφωνα διηγηθεί ότι είχαν τη συνήθεια να προβάλουν τη μεγαλύτερη δυνατή αντίσταση στις εντερικές πλύσεις τις οποίες εκτελούσε η μητέρα σ’ αυτές, και να αντιδρούν με αγωνία και οργισμένες κραυγές. Πρόκειται αναμφίβολα για πολύ συχνή ή και συστηματική συμπεριφορά στα παιδιά. Κατάφερα να κατανοήσω τις βάσεις της ιδιαίτερα βίαιης αυτής εξέγερσης μόνο από μια παρατήρηση της Ρουθ Μακ Μπρούνσβικ, την οποία απασχολούσαν την ίδια εποχή με εμένα τα ίδια ζητήματα. Προτιμούσε να συγκρίνει την έκρηξη οργής μετά από το κλύσμα με τον οργασμό μετά τη γεννητική διέγερση. Σύμφωνα με αυτήν, η αγωνία που εμφανίζεται τότε πρέπει να κατανοηθεί ως η μετάθεση της απόλαυσης-επιθυμίας για επιθετικότητα που ενεργοποιήθηκε. Θεωρώ ότι πράγματι έτσι συμβαίνει και ότι στο πρωκτο-σαδιστικό στάδιο, σε απάντηση στην έντονη παθητική διέγερση της πρωκτικής περιοχής, παρεμβαίνει μια έκρηξη απόλαυσης-επιθυμίας για επιθετικότητα που εκδηλώνεται απευθείας σε οργή ή, κατόπιν παλινδρόμησης, σε αγωνία. Η αντίδραση φαίνεται ότι εξαντλείται σε μεταγενέστερα χρόνια.
Υπό το καθεστώς παθητικών ώσεων της φαλλικής φάσης, διαπιστώνουμε ότι η κόρη κατηγορεί συστηματικά τη μητέρα ότι είναι γόησσα, επειδή αισθάνθηκε τις πρώτες ή τουλάχιστον τις πιο δυνατές, γεννητικές διεγέρσεις όταν η μητέρα (ή το πρόσωπο που τη φρόντιζε και την αντιπροσώπευε) ασχολείτο με την τουαλέτα και τη σωματική φροντίδα της. Οι μητέρες μού έχουν αναφέρει συχνά ότι έχουν παρατηρήσει στις μικρές τους κόρες δύο ως τριών ετών ότι αρέσουν στα παιδιά αυτές οι διεγέρσεις και ζητούν από τη μητέρα να τις ενισχύσει με επανειλημμένα αγγίγματα και τριψίματα. Το γεγονός ότι ανοίγει με τόσο αναπόφευκτο τρόπο τη φαλλική φάση ευθύνεται για το ότι στις φαντασιώσεις των μεταγενέστερων ετών ο πατέρας εμφανίζεται συστηματικά ως σεξουαλικός γητευτής.'

Σίγκμουντ Φρόιντ, Η Γυναικεία Σεξουαλικότητα, μτφρ. Νίκος Χρηστίδης, εκδ. Principia

'Ἀφήσαμε ὥς τώρα τοὺς ποιητὲς νὰ ἀπεικονίζουν τὶς «συνθῆκες ποὺ ὁρίζουν τὸν ἔρωτα», σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους οἱ ἄνθρωποι προβαίνουν στὴν ἐπιλογὴ ἀντικειμένου, καὶ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο συνταιριάζουν τὶς ἀπαιτήσεις τῶν φαντασιώσεών τους μὲ τὴν πραγματικότητα. Καὶ πράγματι οἱ ποιητὲς διαθέτουν τὰ προσόντα ποὺ τοὺς ἐπιτρέπουν νὰ ὑλοποιήσουν αὐτὸ τὸ ἔργο, κυρίως μιὰ λεπτὴ εὐαισθησία ποὺ τοὺς κάνει νὰ ἀντιλαμβάνονται τὶς ἀπόκρυφες κινήσεις τῆς ψυχῆς τοῦ ἄλλου, ὅπως ἐπίσης καὶ τὸ σθένος νὰ ἀφήνουν ἐλεύθερο τὸ ἀσυνείδητό τους νὰ ἐκφραστεῖ. Ἀλλὰ στὸ ἐπίπεδο τῆς γνώσης ἐλαχιστοποιεῖται ἡ ἀξία ἐκείνου ποὺ μᾶς μεταδίδουν.
Οἱ ποιητὲς ὀφείλουν νὰ μᾶς προκαλέσουν μιὰ πνευματικὴ καὶ αἰσθητικὴ εὐχαρίστηση, καθὼς καὶ κάποια συγκεκριμένα συναισθήματα. Κατὰ συνέπεια, δὲν μποροῦν νὰ ἀποδώσουν τὴν οὐσία τῆς πραγματικότητας ὡς ἔχει χωρὶς νὰ τὴν παραμορφώσουν· ὀφείλουν νὰ ἀπομονώσουν κάποια ψήγματά της, νὰ διαλύσουν ὁρισμένους ἐνοχλητικοὺς συσχετισμούς, νὰ ἁπαλύνουν τὸ σύνολο καὶ νὰ καλύψουν τὸ κενό. Αὐτὰ εἶναι τὰ προνόμια τῆς διαδικασίας ποὺ ἀποκαλοῦμε «ποιητικὴ ἐλευθερία». Ἐπιπλέον, δὲν δύνανται νὰ δείξουν παρὰ ἐλάχιστο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴ γένεση καὶ τὴν ἐξέλιξη τοῦ θυμικοῦ, τὸ ὁποῖο περιγράφουν μὲ τὴ μορφὴ τετελεσμένου.᾽

Σίγκμουντ Φρόιντ, Καθημερινές Σεξουαλικές Διαστροφές, μτφρ. Σοφία Λεωνίδη, εκδ. Άγρα