'Νέος γὰρ εἶ ἔτι, φάναι τὸν Παρμενίδην, ὦ Σώκρατες, καὶ οὔπω σου ἀντείληπται φιλοσοφία ὡς ἔτι ἀντιλήψεται κατ᾽ ἐμὴν δόξαν, ὅτε οὐδὲν αὐτῶν ἀτιμάσεις: νῦν δὲ ἔτι πρὸς ἀνθρώπων ἀποβλέπεις δόξας διὰ τὴν ἡλικίαν. τόδε δ᾽ οὖν μοι εἰπέ. δοκεῖ σοι, ὡς φῄς, εἶναι εἴδη ἄττα, ὧν τάδε τὰ ἄλλα μεταλαμβάνοντα τὰς ἐπωνυμίας αὐτῶν ἴσχειν, οἷον ὁμοιότητος μὲν μεταλαβόντα ὅμοια, μεγέθους δὲ μεγάλα, κάλλους δὲ καὶ δικαιοσύνης δίκαιά τε καὶ καλὰ γίγνεσθαι;
Πάνυ γε, φάναι τὸν Σωκράτη.
Οὐκοῦν ἤτοι ὅλου τοῦ εἴδους ἢ μέρους ἕκαστον τὸ μεταλαμβάνον μεταλαμβάνει; ἢ ἄλλη τις ἂν μετάληψις χωρὶς τούτων γένοιτο;
Καὶ πῶς ἄν; εἶπεν.
Πότερον οὖν δοκεῖ σοι ὅλον τὸ εἶδος ἐν ἑκάστῳ εἶναι τῶν πολλῶν ἓν ὄν, ἢ πῶς;
Τί γὰρ κωλύει, φάναι τὸν Σωκράτη, ὦ Παρμενίδη, [ἓν εἶναι];
Ἕν ἄρα ὂν καὶ ταὐτὸν ἐν πολλοῖς καὶ χωρὶς οὖσιν ὅλον ἅμα ἐνέσται, καὶ οὕτως αὐτὸ αὑτοῦ χωρὶς ἂν εἴη.
Οὐκ ἄν, εἴ γε, φάναι, οἷον [εἰ] ἡμέρα [εἴη] μία καὶ ἡ αὐτὴ οὖσα πολλαχοῦ ἅμα ἐστὶ καὶ οὐδέν τι μᾶλλον αὐτὴ αὑτῆς χωρίς ἐστιν, εἰ οὕτω καὶ ἕκαστον τῶν εἰδῶν ἓν ἐν πᾶσιν ἅμα ταὐτὸν εἴη.
Ἡδέως γε, φάναι, ὦ Σώκρατες, ἓν ταὐτὸν ἅμα πολλαχοῦ ποιεῖς, οἷον εἰ ἱστίῳ καταπετάσας πολλοὺς ἀνθρώπους φαίης ἓν ἐπὶ πολλοῖς εἶναι ὅλον: ἢ οὐ τὸ τοιοῦτον ἡγῇ λέγειν;
ἴσως, φάναι.
Ἦ οὖν ὅλον ἐφ᾽ ἑκάστῳ τὸ ἱστίον εἴη ἄν, ἢ μέρος αὐτοῦ ἄλλο ἐπ᾽ ἄλλῳ;
Μέρος.
Μεριστὰ ἄρα, φάναι, ὦ Σώκρατες, ἔστιν αὐτὰ τὰ εἴδη, καὶ τὰ μετέχοντα αὐτῶν μέρους ἂν μετέχοι, καὶ οὐκέτι ἐν ἑκάστῳ ὅλον, ἀλλὰ μέρος ἑκάστου ἂν εἴη.
Φαίνεται οὕτω γε.
Ἦ οὖν ἐθελήσεις, ὦ Σώκρατες, φάναι τὸ ἓν εἶδος ἡμῖν τῇ ἀληθείᾳ μερίζεσθαι, καὶ ἔτι ἓν ἔσται;
Οὐδαμῶς, εἰπεῖν.
Ὅρα γάρ, φάναι: εἰ αὐτὸ τὸ μέγεθος μεριεῖς καὶ ἕκαστον τῶν πολλῶν μεγάλων μεγέθους μέρει σμικροτέρῳ αὐτοῦ τοῦ μεγέθους μέγα ἔσται, ἆρα οὐκ ἄλογον φανεῖται;
Πάνυ γ᾽, ἔφη.
Τί δέ; τοῦ ἴσου μέρος ἕκαστον σμικρὸν ἀπολαβόν τι ἕξει ᾧ ἐλάττονι ὄντι αὐτοῦ τοῦ ἴσου τὸ ἔχον ἴσον τῳ ἔσται;
Ἀδύνατον.
Ἀλλὰ τοῦ σμικροῦ μέρος τις ἡμῶν ἕξει, τούτου δὲ αὐτοῦ τὸ σμικρὸν μεῖζον ἔσται ἅτε μέρους ἑαυτοῦ ὄντος, καὶ οὕτω δὴ αὐτὸ τὸ σμικρὸν μεῖζον ἔσται: ᾧ δ᾽ ἂν προστεθῇ τὸ ἀφαιρεθέν, τοῦτο σμικρότερον ἔσται ἀλλ᾽ οὐ μεῖζον ἢ πρίν.
Οὐκ ἂν γένοιτο, φάναι, τοῦτό γε.
Τίνα οὖν τρόπον, εἰπεῖν, ὦ Σώκρατες, τῶν εἰδῶν σοι τὰ ἄλλα μεταλήψεται, μήτε κατὰ μέρη μήτε κατὰ ὅλα μεταλαμβάνειν δυνάμενα;
Οὐ μὰ τὸν Δία, φάναι, οὔ μοι δοκεῖ εὔκολον εἶναι τὸ τοιοῦτον οὐδαμῶς διορίσασθαι.
Τί δὲ δή; πρὸς τόδε πῶς ἔχεις;
Τὸ ποῖον;
Οἶμαί σε ἐκ τοῦ τοιοῦδε ἓν ἕκαστον εἶδος οἴεσθαι εἶναι: ὅταν πόλλ᾽ ἄττα μεγάλα σοι δόξῃ εἶναι, μία τις ἴσως δοκεῖ ἰδέα ἡ αὐτὴ εἶναι ἐπὶ πάντα ἰδόντι, ὅθεν ἓν τὸ μέγα ἡγῇ εἶναι.
Ἀληθῆ λέγεις, φάναι.
Τί δ᾽ αὐτὸ τὸ μέγα καὶ τἆλλα τὰ μεγάλα, ἐὰν ὡσαύτως τῇ ψυχῇ ἐπὶ πάντα ἴδῃς, οὐχὶ ἕν τι αὖ μέγα φανεῖται, ᾧ ταῦτα πάντα μεγάλα φαίνεσθαι;
Ἔοικεν.
Ἄλλο ἄρα εἶδος μεγέθους ἀναφανήσεται, παρ᾽ αὐτό τε τὸ μέγεθος γεγονὸς καὶ τὰ μετέχοντα αὐτοῦ: καὶ ἐπὶ τούτοις αὖ πᾶσιν ἕτερον, ᾧ ταῦτα πάντα μεγάλα ἔσται: καὶ οὐκέτι δὴ ἓν ἕκαστόν σοι τῶν εἰδῶν ἔσται, ἀλλὰ ἄπειρα τὸ πλῆθος.'
*
'Είσαι ακόμα νέος, Σωκράτη, είπε ο Παρμενίδης, και δεν σ’ έχει συλλάβει ακόμα η φιλοσοφία, αλλά πιστεύω ότι θα σε κυριεύσει και δεν θα παραβλέψεις τίποτα. Τώρα όμως λόγω ηλικίας αποβλέπεις στη γνώμη των ανθρώπων. Πες μου λοιπόν το εξής· πιστεύεις, όπως λες, ότι υπάρχουν ορισμένες ιδέες, από τις οποίες παίρνουν τα άλλα το όνομά τους, επειδή μετέχουν σ’ αυτές; Για παράδειγμα, αν μετέχουν στην ιδέα της ομοιότητας, τα θεωρείς όμοια, αν μετέχουν στην ιδέα του μεγέθους γίνονται μεγάλα, της ωραιότητας και της δικαιοσύνης γίνονται δίκαια και ωραία;
Βέβαια, είπε ο Σωκράτης.
Μήπως, κάθε τι που μετέχει, μετέχει σε όλη την ιδέα ή σ’ ένα μέρος της; Ή μήπως υπάρχει άλλος τρόπος μέθεξης;
Πώς θα μπορούσε; είπε.
Ποιο από τα δύο πιστεύεις, σε καθένα από τα πολλά ενυπάρχει ολόκληρη η ιδέα, που είναι μία, ή πώς αλλιώς;
Εμποδίζει τίποτα, Παρμενίδη, να ενυπάρχει ολόκληρη; του είπε ο Σωκράτης.
Όντας λοιπόν ένα και το αυτό πράγμα, η ιδέα θα υπάρχει την ίδια στιγμή ολόκληρη σε πολλά πράγματα χωριστά, συνεπώς μπορεί να χωρίζεται σε μέρη.
Δεν θα χωριζόταν, είπε (ο Σωκράτης), αν ήταν σαν την ημέρα, που είναι μία και η αυτή, ταυτόχρονα όμως είναι σε πολλά μέρη, δίχως να χωρίζεται. Με τον ίδιο τρόπο κάθε ιδέα θα μπορούσε να είναι μία και η αυτή ταυτόχρονα σε όλα.
Ευχάριστα, Σωκράτη, κάνεις να είναι ένα και το αυτό πράγμα ταυτόχρονα σε πολλά μέρη, όπως για παράδειγμα αν απλώσεις ένα ιστίο πάνω σε πολλούς ανθρώπους θα έλεγες ότι ολόκληρο βρίσκεται πάνω σε πολλούς. Ή μήπως νομίζεις ότι δεν λες τέτοιο πράγμα;
Ίσως, είπε.
Ολόκληρο λοιπόν το ιστίο μπορεί να είναι απλωμένο σε καθένα χωριστά ή ένα μέρος του επάνω σε άλλο;
Ένα μέρος.
Επομένως, Σωκράτη, είναι μεριστές οι ιδέες, είπε ο Παρμενίδης, και τα πράγματα που μετέχουν σ’ αυτές μόνο σε μέρος θα μπορούσαν να μετέχουν· η ιδέα δεν υπάρχει πια ολόκληρη σε κάθε πράγμα, αλλά μόνο ένα μέρος της.
Έτσι φαίνεται τουλάχιστον.
Θα θελήσεις να υποστηρίξεις λοιπόν, Σωκράτη, ότι στ’ αλήθεια διαχωρίζεται για μας μία ιδέα και εξακολουθεί να παραμένει μία;
Καθόλου, απάντησε, είπε (ο Παρμενίδης). Αν χωρίσεις σε μέρη αυτό το μέγεθος, και αν καθένα από τα πολλά μέρη που εμπεριέχουν την ιδέα του μεγέθους, είναι μεγάλο σε σχέση με μικρότερο μέρος, που ανήκει στην ιδέα του μεγέθους, δεν θα φαινόταν παράδοξο;
Πολύ μάλιστα, απάντησε.
Τι λοιπόν; Αν από την ισότητα ξεχωρίζεις κάθε μικρό μέρος, θα έχει κάτι που, ενώ θα έχει την ιδέα της ισότητας, θα είναι μικρότερο από την ίδια την ιδέα της ισότητας;
Αδύνατον.
Έστω όμως ότι ένας από μας παίρνει κάποιο μέρος από την ιδέα της μικρότητας· τότε αυτή θα είναι μεγαλύτερη από το ίδιο το μέρος της, επειδή αυτό είναι μέρος του εαυτού του, συνεπώς η ίδια η μικρότητα θα είναι μεγαλύτερη. Σε οποιοδήποτε μέρος κι αν προστεθεί το μέρος που αφαιρέθηκε, θα είναι τούτο μικρότερο και όχι μεγαλύτερο απ’ ό,τι πριν.
Δεν θα ήταν βέβαιο δυνατό να γίνει μεγαλύτερο.
Πώς λοιπόν, Σωκράτη, θα μετέχουν τα πράγματα στις ιδέες, αν δεν μπορούν να μετέχουν ούτε σε μέρος ούτε σε ολόκληρη την ιδέα; είπε ο Παρμενίδης.
Δεν μου φαίνεται εύκολο, μα τον Δία, να τον προσδιορίσω καθόλου.
Τι λοιπόν; Τι πιστεύεις τώρα για το θέμα τούτο;
Για ποιο;
Πιστεύω ότι νομίζεις πως κάθε ιδέα είναι μία από το εξής: Μόλις αντιληφθείς ότι υπάρχουν πολλά μεγάλα πράγματα, αφού τα θεωρήσεις συνολικά, σου φαίνεται ότι ίσως μία και η αυτή ιδέα κυριαρχεί σε όλα, από το οποίο και πιστεύεις ότι μία είναι η ιδέα του μεγέθους.
Αλήθεια λες, είπε.
Τι θα γίνει όμως; Αν εξετάσεις μέσα στην ψυχή σου την ίδια την ιδέα του μεγέθους και τα άλλα μεγάλα πράγματα, δεν θα σου φανεί ότι κυριαρχεί επ’ αυτών μία άλλη ιδέα μεγέθους, εξαιτίας της οποίας κατ’ ανάγκη θα φανούν μεγάλα όλα τούτα;
Προφανώς.
Θα εμφανιστεί λοιπόν μια άλλη ιδέα μεγέθους να κυριαρχεί πάνω στο ίδιο το μέγεθος και στα πράγματα που μετέχουν σ’ αυτό. Και μαζί με όλα τούτα θα εμφανιστεί και άλλη ιδέα μεγέθους, που εξαιτίας της αυτά στο σύνολό τους θα είναι μεγάλα. Έτσι δεν θα έχεις μία αλλά άπειρες στο πλήθος ιδέες.'
Πλάτων, Παρμενίδης (ή Περί Ιδεών), μτφρ. Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, εκδ. Κάκτος