'ΜΙΣΟΓΥΝΙΣΜΟΣ στὸν ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κόσμο ὑπἦρχε ἄφθονος. Ἰδεολογικὲς τάσεις καὶ στάσεις ποὺ θὰ χαρακτηρίζαμε, μὲ τὰ δικά μας μέτρα, μισογυνικὲς ἐντοπίζονται ήδη στὸ ἔργο τοῦ Ἡσιόδου. Ἄς θυμηθοῦμε τὸ μύθο τῆς Πανδώρας. Ὅλα τὰ κακὰ τοῦ κόσμου ὁφείλονται στὴ γυναίκα. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς, ποὺ ἔχει τὸν ἀντίστοιχό του στὴν ἑβραϊκὴ μυθολογία, μοιάζει πανάρχαιος.
Στὰ ὁμηρικὰ ἔπη, ποὺ εἶναι προγενέστερα ἀπὸ τὰ ἔπη τοῦ Ἡσιόδου, οἱ Ἀχαιοὶ εἶχαν χίλιες δυὸ εὐκαιρίες νὰ ἀποδώσουν τὰ δεινά τους στὴν Ἑλένη. Ἀπέφυγαν ὡστόσο νὰ θεωρήσουν τὴν ὄμορφη βασίλισσα ἐκπρόσωπο τοῦ γυναικείου φύλου. Μονάχα ὁ Ἀγαμέμνων, ἀπὸ τὸν κάτω κόσμο, ἀποτόλμησε νὰ γενικεύσει, κρίνοντας ἀπὸ τὴ δική του γυναίκα. Ἡ τραγική του μοίρα ἐξηγεῖ τὴν ὀργὴ καὶ τὴν ἀγανάκτησή του. Εἶχε γλιτώσει ἀπὸ τὸν φονικὸ πόλεμο καὶ εἶχε ξεφύγει ἀπὸ τὸ ἄγριο πέλαγος, γιὰ νὰ βρεῖ φριχτὸ θάνατο, σὰν βόδι στὸ παχνί, ἀπὸ τὸν Αἴγισθο καὶ τὴ δολερὴ του γυναίκα.
Ὁ Ἀγαμέμνων στοχάστηκε ὅτι μιὰ τέτοια ἀποτρόπαιη πράξη θὰ εἶχε εὐρύτερες ἐπιπτώσεις. Ὅπως ἰσχυρίστηκε στὸν Ὀδυσσέα, ἡ Κλυταιμνήστρα « βούτηξε ἡ ἴδια στὴν ντροπή, ντρόπιασε ὅμως μιὰ γιὰ πάντα κι ὅλο τὸ θηλυκὸ τὸ γένος, τὶς μελλούμενες γυναῖκες, ἔστω κι ἄν κάποια ἀποδεχτεῖ κάποτε φρόνιμη ». Ἀναλογιζόμενος ὅμως σὲ ποιὸν μιλοῦσε, ἔσπευσε νὰ συμπληρώσει : Ὁ βασιλιὰς τῆς Ἰθάκης δὲν διέτρεχε παρόμοιο κίνδυνο μὲ τὸν ἴδιο· ἡ θυγατέρα τοῦ Ἰκάριου ἦταν συνετή.
Ἄν στὰ λόγια τοῦ Ἀγαμέμνονα διαφαίνεται κάποιος μισογυνισμός, αὐτὸς δὲν χαρακτηρίζει τὰ ἔπη στὸ σύνολό τους. Ἐνδέχεται μάλιστα ὁ ἐπικὸς ποιητὴς νὰ κρατᾶ μιὰ διακριτικὴ καὶ ἴσως εἰρωνικὴ ἀπόσταση ἀπὸ τὸν Ἀγαμέμνονα. Πολεμώντας ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη τῆς Τροίας, ὁ Ἀγαμέμνων εἶχε ἰσχυριστεῖ ὅτι προτιμοῦσε μιὰ σκλάβα ἀπὸ τὴ νόμιμη σύζυγό του. Στὸν κάτω κόσμο θυμᾶται, μὲ πλήρη ἀθωότητα καὶ ἀφέλεια, ὅτι δὲν ἦταν μόνος του ὅταν τὸν ἔσφαξε ἡ Κλυταιμνήστρα. Μαζί του ἔσερνε τὴν αἰχμάλωτη Κασσάνδρα, ὡς παλλακίδα. Ἡ Κασσάνδρα ἔπεσε καὶ αὐτὴ θύμα τῆς ὀργῆς τῆς Κλυταιμνήστρας.
Δὲν χρειάζεται νὰ εἶναι κανεὶς μὲ τὸ μέρος τῆς Κλυταιμνήστρας γιὰ νὰ ἀντιληφθεῖ ὅτι ὁ βασιλιὰς εἶχε ὑπερβεῖ τὸ μέτρο. Ὁ ποιητὴς πάντως δὲν συμμερίζεται τὸ μισογυνισμὸ τοῦ Ἀγαμέμνονα. Φροντίζει νὰ ὑπογραμμίσει ὅτι καμιὰ σκιὰ ὑποψίας ἤ ντροπῆς δὲν ἔπεφτε στὴν Πηνελόπη. Ἀκόμα καὶ τὴν Ἑλένη τὴν παρουσιάζει νὰ ἐπιστρέφει στὴ Σπάρτη τιμημένη.
Οἱ πολεμικὲς ἀριστοκρατίες τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν ἀντιμετώπιζαν τὶς γυναῖκες ὡς κίνητρο ἀρετῆς καὶ ἀνδρείας. Ὁ στρατὸς τῶν Ἀχαιῶν πολέμησε γιὰ μιὰ γυναίκα· οἱ μνηστῆρες ξημεροβραδιάζονταν στὸ παλάτι τοῦ Ὀδυσσέα γιὰ μιὰ γυναίκα. Ὅλοι θεωροῦσαν ὅτι ἀγωνίζονταν καὶ ἀνταγωνίζονταν γιὰ κάτι ποὺ προσέδιδε τιμή. Διακινδύνευαν καὶ συχνὰ ἔχαναν τὴ ζωή τους μὲ ὑπερηφάνεια γιὰ μιὰ γυναίκα.'
Δημήτρης Ι. Κυρτάτας, Χολός Γυναικός: Και Άλλες Ιστορίες από τον Ερωτικό Βίο των Αρχαίων Ελλήνων, εκδ. Άγρα