'Αν γνώριζα πλήρως τον εαυτό μου, Κύριε, αν μπορούσα να ανακαλύψω όσα μέσα μου είναι σχολαστικά και εγωκεντρικά, όσα είναι με οποιονδήποτε τρόπο ανειλικρινή, τότε τι θα γινόμουν; Αλλά πώς θα διαχειριζόμουν τα συναισθήματα που γίνονται πότε φόβος και πότε χαρά και βρίσκονται τόσο βαθιά εντός μου, που δεν μπορεί να συλλάβει ο νους μου; Φοβάμαι τα ύπουλα χέρια, Κύριε, που ψαχουλεύουν στο σκοτάδι της ψυχής μου. Σε παρακαλώ, προστάτεψέ με. Σε παρακαλώ, γίνε το πέπλο στην είσοδο του περάσματος. Κρατώ την πίστη μου από οκνηρία, Κύριε; Αυτή η ιδέα, ωστόσο, θα άρεσε σε κάποιον που μόνο να σκέφτεται μπορεί.'
'Πρέπει να καταγράψω, είμαι προορισμένη να γίνω καλλιτέχνης. Όχι με την έννοια της αισθητικής εκζήτησης, αλλά με την έννοια της αισθητικής μαστοριάς· αλλιώς θα νιώθω τη μοναξιά μου συνεχώς - όπως σήμερα. Ο όρος «μαστοριά» αφορά την προσέγγιση του έργου από τεχνική άποψη, ενώ ο όρος «αισθητική» την προσέγγιση της αλήθειας. Προσέγγιση. Θα είναι ένας ισόβιος αγώνας δίχως τέλος. Όταν κάτι έχει τελειώσει, δεν μας ανήκει πια. Τίποτα δεν μας ανήκεις εκτός από τον αγώνα. Ξοδεύουμε όλη μας τη ζωή για να κάνουμε κτήμα μας τον αγώνα, μα ο αγώνας αξίζει μόνο αν δίνεται με αφοσίωση κι αν οδηγείται προς ένα οριστικό τέλος πέρα από την παρούσα ζωή. Θέλω να γίνω ο καλύτερος καλλιτέχνης που μπορώ, υπό τη σκέπη του Θεού.
Δεν θέλω να νιώθω μόνη σ’ όλη μου τη ζωή, όμως οι άλλοι μάς επιτείνουν απλώς τη μοναξιά θυμίζοντάς μας τον Θεό. Σε παρακαλώ, Κύριε, βοήθησέ με να γίνω καλλιτέχνης, Σε παρακαλώ, κάνε η τέχνη να οδηγήσει σε Σένα.'
'Οι σκέψεις μου είναι πολύ μακριά από τον Θεό. Καλύτερα να μη με είχε πλάσει. Και το συναίσθημα που πασχίζω να ζωντανέψω γράφοντας στο ημερολόγιο διαρκεί πάνω κάτω μισή ώρα και μου φαίνεται κίβδηλο. Δεν θέλω τέτοια συναισθήματα, ψεύτικα κι επιφανειακά σαν αυτά που εξάπτει η χορωδία της εκκλησίας. Σήμερα φάνηκα λαίμαργη - για σκωτζέζικα μπισκότα βρόμης και ερωτικές σκέψεις. Δεν έχω τίποτε άλλο να πω.'
Φλάνερι Ο’Κόνορ, Ημερολόγιο Προσευχής, μτφρ. Γιάννης Παλαβός, εκδ. Αντίποδες
* * *
'Η Φλάννερυ Ο’Κόννορ μπορεί στο ημερολόγιο προσευχής να προσεύχεται να της δοθεί η τέχνη του γραψίματος, υπάρχει όμως κάτι που το βάζει πάνω και από αυτήν την τέχνη, που το θεωρεί σχεδόν προϋπόθεσή της: ο πόνος, η οδύνη. Θεωρεί τον πόνο τόσο υψηλότερο που δεν κρίνει τον εαυτό της άξιο να τον ζητήσει και να τον λάβει ή που, ακόμη κι αν τον λάβει τώρα, η πνευματική της κατάσταση είναι τόσο χαμηλή που δεν θα είναι σε θέση να αναγνωρίσει καν ότι τον έλαβε. Τούτο το προσευχητάρι είναι μια διαρκής εκζήτηση της Χάρης του Θεού, και ο πόνος, πιστεύει η συγγραφέας του, αποτελεί προϋπόθεσή της [...]. Δεν μπορούσε άρα ούτε η κριτική και αντισυμβατική Φλάννερυ Ο’Κόννορ να αποφύγει το λάθος που έκαναν τόσοι χριστιανοί, να πιστεύει δηλαδή ότι θα μπορούσε και θα έπρεπε να ζητήσει από τον αρχηγό της ζωής τον πόνο. Ακόμη και ο αγαπημένος της Πασκάλ, στο διάσημο και ασφαλώς σπουδαίο κείμενό του «Prière pour demander à dieu le bon usage des maladies», θεωρεί τον πόνο ανταμοιβή των αγίων και φτάνει να μιλάει και για απόλαυση της οδύνης, αφού χάρις σε αυτήν μετέχει ο πιστός στον πόνο του Χριστού. Πρόκειται για μοιραίο πνευματικό λάθος, που πηγή του έχει ακριβώς την ιδέα ότι ο πόνος αποτελεί μετοχή στο Πάθος του Χριστού. Δεν υπάρχει παρανόηση της χριστιανικής διδασκαλίας μεγαλύτερη από αυτή: ο Χριστός έπαθε μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού, ακριβώς για να μην παθαίνουν και να μην παθαίνουν οι άνθρωποι. Ας μου δείξει κάποιος μια έστω προσευχή της Εκκλησίας με την οποία να ζητάμε αρρώστιες, πόνο και βάσανα. Για το αντίθετο ακριβώς προσευχόμαστε σε όλες τις προσευχές της Εκκλησίας. Η εκζήτηση της οδύνης και πολύ περισσότερο η απόλαυση της είναι η αμαρτία, γιατί αρνείται ακριβώς τον Θεό ως Δωρητή της ζωής. Η μόνη καλή χρήση της αρρώστιας που υπάρχει είναι η δημιουργική εν αγάπη χρήση του δώρου της ζωής μέχρι τέλους.'
Σταύρος Ζουμπουλάκης, 'Θεός, Σκωτζέικα Μπισκότα και Μυθιστόρημα', από το Επίμετρο της έκδοσης