Οἱ προκαταλήψεις εἶναι, γιὰ νὰ τὸ ποῦμε ἔτσι, τὰ καλλιτεχνικὰ ἔνστικτα τῶν ἀνθρώπων· χάρη σ’ αὐτὲς καταφέρνουν ἐντελῶς ἄκοπα πολλὰ πράγματα, ποὺ ἄν τὰ ψιλολογοῦσαν μὲ τὸν νοῦ προτοῦ καταλήξουν σὲ κρίση θὰ βρίσκονταν μπροστὰ σὲ ἀνυπέρβλητες δυσκολίες.
*
Ὁ περασμένος πόνος εἶναι εὐχάριστος στὴ μνήμη, ἡ περασμένη ἡδονὴ τὸ ἴδιο, ὅπως ἐπίσης ἡ ἡδονὴ ἡ μελλούμενη καὶ ἡ τωρινή· ὥστε μονάχα ὁ πόνος ὁ μελλούμενος κι ὁ τωρινὸς μᾶς βασανίζει. Ἔτσι ἡ ἡδονὴ πλεονάζει ὁλοφάνερα μέσα στὸν κόσμο, κι αὐτὸ τὸ πλεόνασμα ἀνγατίζει πάλι καθὼς πασχίζουμε ἀδιάκοπα νὰ ποριστοῦμε ἡδονή, τὴ διατήρηση τῆς ὁποίας σὲ πολλὲς περιπτώσεις μποροῦμε νὰ τὴν προβλέψουμε μὲ μεγάλη σιγουριά· ἀπεναντίας, ὁ μελλούμενος πόνος μπορεῖ νὰ προβλεφθεῖ πολύ σπανιότερα.
*
Στοὺς περισσότερους ἀνθρώπους ἡ ἀπιστία ἀπέναντι σὲ κάτι στηρίζεται στὴν τυφλὴ πίστη ἀπέναντι σὲ κάτι ἄλλο.
*
Οἱ ζωγραφιστοὶ ἄγιοι ἄσκησαν μεγαλύτερη ἐπίδραση στὸν κόσμο ἀπὸ τοὺς πραγματικούς.
Γκέοργκ Κρίστοφ Λίχτενμπεργκ, Λίχτενμπεργκ: Επιλογή από τα Sudelbücher, μτφρ. Παναγιώτης Κονδύλης, εκδ. Στιγμή
* * *
'Οἱ ἀφορισμοὶ τοῦ Lichtenberg βρίσκονται διάσπαρτοι μέσα στὰ λεγόμενα Sudelbücher του, ἤτοι στὰ πρόχεια σημειωματάρια ὅπου κατέγραφε καταλογάδην, φύρδην-μίγδην καὶ χωρὶς δεύτερη ἐπεξεργασία παντοειδεῖς σκέψεις, παρατηρήσεις, ἀξιοπερίεργα, ἀποθησαυρίσματα, ἀνέκδοτα ἤ λογοπαίγνια. Πρόκειται γιὰ τὸ ἕργο ὁλόκληρης τῆς ζωῆς του, ἐφ’ ὅσον ἄρχισες τὶς καταγραφὲς αὐτὲς τὸ 1764, σὲ ἡλικία 22 ἐτῶν, καὶ τὶς συνέχισε χωρὶς διακοπὲς ὥς τὴ χρονιὰ τοῦ θανάτου του, τὸ 1799. Ἔργο ζωῆς εἶναι ἐπίσης μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ὁ Lichtenberg ἐλάχιστα κείμενα ἔγραψε καὶ δημοσίευσε, κυρίως μικρὲς πραγματεῖες σὲ διάφορα περιοδικὰ καὶ φιλολογικὰ ἡμερολόγια, ἐνῶ ἄλλα τὰ ἀπέσυρε τὴν τελευταία στιγμή. Ἐκτὸς ἀπὸ ὁρισμένες σάτιρες, τὸ γνωστότερο δημοσίευμά του ὑπῆρξαν οἱ Ἀναλυτικὲς Ἐπεξηγήσεις γιὰ τὶς Χαλκογραφίες τοῦ Hogarth, τὶς ὁποῖες ἔγραψε στὸ πλαίσιο τῆς μακρᾶς ἀντιπαράθεσής του μὲ τὴ φυσιογνωμικὴ τοῦ Lavater. Δὲν εἶναι δύσκολο νὰ καταλάβουμε τὶ ὤθησε τὸν Lichtenberg —ἕναν σπιθαμιαῖο καμπούρη— στὴν ἀντιπαράθεση μὲ μιὰν ἀντίληψη ποὺ ἀπὸ τὰ ἐξωτερικὰ γνωρίσματα τοῦ ἀνθρώπου ἤθελε νὰ συναγάγει τὶς ψυχικές του ἰδιότητες. Ἡ ἴδια ἀντιπαράθεση καταλαμβάνει σημαντικὸ μέρος τῶν Sudelbücher, ἐνῶ ἄλλα τμήματά τους ἀναφέρονται σὲ θέματα τῆς τοτινῆς φυσικῆς καὶ μαθηματικῆς ἐπιστήμης ἤ περιλαμβάνουν τοὺς στοχασμοὺς τοῦ Lichtenberg ἀπ’ ἀφορμὴ τὴν ἀνάγνωση τοῦ Kant, τὶς παρατηρήσεις του γιὰ τὰ ἐπαναστατικὰ συμβάντα στὴ Γαλλία ἤ γιὰ τὰ ταξίδια του στὴν Ἄγγλία κτλ. Ὅπως μαντεύει κανείς, ἐδῶ ἀποτυπώνεται ὄχι μονάχα μιὰ ζωή, ἀλλὰ καὶ μιὰ ἐποχή. Γι’ αὐτὸ καὶ μόνο στὸν γνώστη τῆς ἐποχῆς εἶναι προσιτὸ τὸ σύνολο αὐτῶν τῶν κειμένων. Ἡ δική μας ἐπιλογή, ὡστόσο, ἔγινε μὲ κριτήρια τέτοια, ὥστε τὰ φιλολογικὰ καὶ ἱστορικὰ βοηθήματα νὰ περιττεύουν. Προσφέρει μόνο ἀφορισμοὐς, καὶ μάλιστα ὅσους ὡς πρὸς τὸ ὕφος καὶ τὸ περιεχόμενό τους ἀνήκουν κατ’ ἐξοχὴν στὴν εὐρύτερη εὐρωπαϊκὴ παράδοση τοῦ genre. Στὸ ἐπίκεντρο στέκει δηλαδὴ τὸ πρόβλημα τῆς ἀνθρωπογνωσίας, τοῦ μηχανισμοῦ τῶν παθῶν καὶ τῶν προοπτικῶν, καὶ τοῦ ἰδιαίτερου τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖο δρᾶ αὐτὸς ὁ μηχανισμὸς σὲ ὁρισμένες στιγμές, σὲ ὁρισμένα ἄτομα ἤ σὲ ὁρισμένες ὁμάδες. Ἀνθρωπογνωσία καὶ αὐτογνωσία ἦσαν γιὰ τὸν Lichtenberg κατ’ οὐσίαν ταυτόσημες. Καί, ὅπως ὑπαινίσσεται μερικὲς φορές, ταυτόσημες τὶς ἤθελε νὰ εἶναι καὶ γιὰ τὸν ἀναγνώστη του.'
Παναγιώτης Κονδύλης, από την 'Εισαγωγή' της έκδοσης