'ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ η μοναξιά. Να τυλίγεσαι στο μετάξι της ίδιας σου της ψυχής, να γίνεσαι χρυσαλλίδα και να περιμένεις τη μεταμόρφωση, γιατί κι αυτή δεν απολείπει. Ζει κανείς στο μεταξύ τα βιώματά του, ενώ επίσης ζει τηλεπαθητικά και τη ζωή άλλων. Ο θάνατος και η ανάσταση· μια καινούργια εκπαίδευση στο άγνωστο καινούργιο.
Κυριαρχεί κανείς, εντέλει, στον ίδιο τον εαυτό του. Κανενός οι σκέψεις δεν επικαλύπτουν τις δικές μου, κανενός οι κλίσεις και οι ιδιοτροπίες δεν με ενοχλούν. Τώρα αρχίζει η ψυχή να αναπτύσσεται μες στη νεοαποκτημένη ελευθερία, κι αισθάνεται μια αφάνταστη εσωτερική γαλήνη και ήρεμη χαρά, ένα αίσθημα ασφάλειας και αυτοπεποίθησης.
Όταν ξανασκέφτομαι τη συμβίωση με τους ανθρώπους, που κανονικά θα έπρεπε να παρέχει αληθινή μάθηση, βρίσκω ότι δεν ήταν παρά ένα σχολείο βασανισμού. Να είσαι υποχρεωμένος κανείς κάθε στιγμή να βλέπει ασχήμιες όταν διαθέτει το αισθητήριο της ομορφιάς, είναι ένα βασανιστήριο που τον παραπλανεί, έτσι ώστε να θεωρηθεί εντέλει τον εαυτό του ως μάρτυρα. Να κλείνει πάλι τα μάτια από διακριτικότητα μπρος στις αδικίες, με τον καιρό τον καθιστούν παλιάνθρωπο. Στη συνέχεια, ως αποτέλεσμα αυτής της διακριτικότητας, το να συνηθίσει να καταπιέζει την άποψή του, τον καθιστά δειλό. Τελικά, το να φορτώνεται κάποιος την ευθύνη για σφάλματα που δεν έκανε, ώστε να εξασφαλίσει την ησυχία του, τον υποβαθμίζει απαρατήρητα, ώστε μια ωραία μέρα καταλήγει να πιστέψει ότι είναι ελεεινός. Το να μην ακούει ποτέ έναν ενθαρρυντικό λόγο, υφαρπάζει το θάρρος του και το αίσθημα αυτοπεποίθησης· και τα αποτελέσματα της ξένης ευθύνης καθώς τα φορτώνεται, τον κάνουν να μανιάζει εναντίον των συνανθρώπων και της τάξης του κόσμου.
Και το χειρότερο είναι ότι κανείς δεν ορίζει το ίδιο του το πεπρωμένο, εφόσον έχει την καλή θέληση να πράξει το ορθό. Τι ωφελεί αν αγωνίζομαι να είμαι αψεγάδιαστος σε όλα, όταν ο συνεργάτης μου κατρακυλάει και με παρασύρει. Θα πάθω τη μισή ζημιά τουλάχιστον αν όχι ολόκληρη, όπως συνηθίζεται. Τούτο είναι, στην κοινωνική ζωή, που εξαιτίας του ζει κανείς πάντα σε ανασφάλεια·εκτεθειμένος περισσότερο, παρουσιάζοντας καμιά φορά τον εαυτό ου μέσω ενός άλλου και εξαρτημένος από το όλο ιδιοτροπίες φέρσιμο κάποιου ξένου. Κι έτσι, εκείνοι που δεν θα τολμούσαν να απλώσουν το χέρι κάτω από το ρούχο μου όταν είμαι μονάχος, διευκολύνονται να βρουν με το μαχαίρι την καρδιά μου όταν τη παραδίνω σε κάποιον άλλο και αφήνω να την περιφέρει στους δρόμους και τις αγορές.
Ένα ακόμη κέρδος που έχω από τη μοναξιά, είναι ότι μπορώ μόνος μου να καθορίσω την πνευματική μου δίαιτα. Δεν έχω ανάγκη μες στο σπίτι μου να βλέπω εχθρούς στο τραπέζι μου κι αμίλητος ν’ ακούω να εξευτελίζεται εκείνο που τιμώ· δεν είμαι υποχρεωμένος πίσω από τις πόρτες μου να ακούω μουσική που απεχθάνομαι· δεν οφείλω να βλέπω παντού γύρω εφημερίδες που δημοσιεύουν γελοιογραφίες δικές μου και των φίλων μου· γλυτώνω από το διάβασμα βιβλίων που σιχαίνομαι κι από εκθέσεις όπου πρέπει να θαυμάσω ζωγραφική την οποία περιφρονώ. Με λίγα λόγια είμαι κυρίαρχος της ψυχής μου, στις περιπτώσεις δηλαδή που έχει κανείς το δικαίωμα να είναι κυρίαρχος, και μπορώ να επιλέγω τις συμπάθειες και τις αντιπάθειές μου. Ποτέ δεν υπήρξα τύραννος, μόνο που δεν θέλησα ποτέ να υποστώ την τυραννία, κι αυτό δεν το αντέχουν οι τύραννοι· αντιθέτως ήμουν πάντοτε εχθρός της τυραννίας, και ούτε τούτο το συγχωρούν οι τύραννοι. Επεδίωξα πάντοτε να προχωρώ προς τα μπροστά κι όλο ψηλότερα, γι’ αυτό απέκτησα το ύψιστο δικαίωμα απέναντι σε κείνους που θέλησαν να με τραβήξουν προς τα κάτω, και γι’ αυτό απέμεινα μόνος.'
Αύγουστος Στρίνμπεργκ, Μόνος, μτφρ. Χρυσαφής Ε. Ιωάννης, εκδ. Σκαρίφημα