'Ἡ ἠθικὴ συνείδηση θέτει ὡρισμένους κανόνες καὶ ἀξιώνει ἀπὸ τὸν ἑαυτό της νὰ τοὺς τηρήση. Τὸ περιεχόμενο τῶν κανόνων καθορίζεται ἱστορικά· ἑξωιστορικὴ εἶναι ἡ ἀξίωση ὑποταγῆς στοὺς κανόνες, ἡ ἀξίωση αὐτοπεριορισμοῦ καθ᾽ ἑαυτή. Τὸ περιεχόμενο τῶν κανόνων ἀνάγεται ἀπὸ τὰ ἐκάστοτε ἐπίπεδα συνειδήσεως ποὺ κατακτᾶ. Ἡ ἀξίωση αὐτοπεριορισμοῦ ἀναφέρεται σὲ μιὰ ἐπιταγή ὑπαρξιακῆς προελεύσεως. Ἔχει συνεπῶς προτεραιότητα ἔναντι τοῦ περιεχομένου. Ἡ βαθύτερη ἀνάγκη αὐτοπεριορισμοῦ, ποὺ εἶναι μιὰ ἰσχυρὴ κεντρομόλος δύναμη ἀποτρέπουσα τὴν διασπάθιση τῆς περιουσίας τῆς ὑπάρξεως, δημιουργεῖ τοὺς κανόνες της. Τοὺς δημιουργεῖ μέσῳ τῆς μυθοποιητικῆς διαδικασίας, ποὺ ἀποτελεῖ τρόπο ἐκδηλώσεως τῆς ὑπάρξεως «ἐν τῷ κόσμῳ». Ἀπὸ ἐδῶ συμπεραίνονται δύο οὐσιώδη χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀνθρώπου: ὅτι εἶναι ὄν ἠθικό· καὶ ὅτι εἶναι ὄν μυθολογικό. Πρέπει νᾶ διευκρινησθῆ ὅτι, ὅταν λέμε «ὄν ἠθικό», δὲν ἀποκλείουμε τὴν ἀνηθικότητα – ἀποκλείουμε ὅμως τὴν ἀ-ἦθικότητα.
Μὲ τὸν αὐτοπεριορισμό, ὡστόσο, περιορίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου. Πρὸς τὸ ήθικὸ λειτούργημα συνδέεται ἀρρήκτως τὸ πρόβλημα τῆς ἐλευθερίας. Γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη ἡ κάθε ἑπόμενη στιγμὴ συντίθεται ἀπὸ μιὰ δέσμη δυνατοτήτων. Καὶ ὑπάρχει ὁπωσδήποτε ευχέρεια ἐκλογῆς. Ὡστόσο, ἡ φθορά, ἡ διάψευση, ὁ ὄλεθρος, ἡ ἧττα, καὶ τέλος ὁ θάνατος εἶναι τὰ σημεῖα ὅπου ἀπολήγουν ὅλοι οἱ δρόμοι ποὺ ἀκολουθεῖ ἡ ὕπαρξη στὸν κόσμο τοῦτο. Ἡ οὐσία ὅμως τῆς ὑπάρξεως συνίσταται στὸ ὅτι ἀποτελεῖ μιὰ ἐμβολὴ ἀθανασίας στὸν ἐγκόσμιο χῶρο, ἡ ὁποία παγιδεύτηκε ἀπὸ τὴ φθορὰ καὶ τὴ διάψευση καὶ τὸ θάνατο· μιὰ ἔλλαμψη φωτὸς «ὑπὲρ τὴ νύκτα». Ἀπροειδοποίητη ὅμως ἤ περίτρομη ἐπιστρέφει ἡ ὔπαρξη στὴν ἀφετηρία τῆς ἐκλογῆς καὶ προσάπτει στὸν ἑαυτό της τῆν κατηγορία τῆς ἐνοχῆς, γιατὶ ἐξ αἰτίας της παγιδεύτηκε θανάσιμα.
Τὸ τυραννικὸ συναίσθημα τῆς ἐνοχῆς πικραῖνει στὴ ρίζα ὅλων τῶν θρησκειῶν. Ὁ ἄνθρωπος ἐκήρυξε τὸν ἑαυτό του ἔνοχο ἔναντι τοῦ Θεοῦ γιὰ νὰ βρῆ τὸν δρόμο τῆς λυτρώσεώς του. Ἡ ἔνοχὴ θὰ παραγραφῆ μὲ τὴν πλήρη ὑποταγὴ στὰ θεῖα κελεύσματα – στοὺς κανόνες ἠθικῆς. Τοῦτο ἔχει διπλῆ σημασία· πρῶτον: δημιουργεῖ τὶς προϋποθέσεις τῆς ἐξιλεώσεως, τῆς ἀποτινάξεως τοῦ ἄγχους τῆς ἐνοχής, καὶ δεύτερον: στὴν ἐσωτερικὴ ἐλευθερία ποὺ τείνει στὸ χάος τίθεται μιὰ τάξη, ἕνας ρυθμός. Ἔτσι, δημιουργεῖται τὸ ἐσωτερικὸ ἠθικὸ σύμπαν. Ἡ ἴδια ἡ ἐλευθερία γεννᾶ τοὺς περιορισμούς της γιὰ νὰ ὑπάρξη· συντάσσεται δηλαδὴ σὲ νόμους. Μὲ τὴν τέτοιου εἴδους περιχαράκωση τοῦ χαώδους ἐσωτερικοῦ ψυχισμοῦ ἀνδρώνεται μιὰ ὁντότης, δυναμώνει, ὀρθοτομεῖται, ὀργανώνεται, προσλαμβάνει νόημα, φωτίζεται καὶ ὑψώνεται κατὰ τὸν τρόπο ποὺ ὑψώνεται ἡ στάθμη τῶν ὑδάτων, ὅταν φράσσωνται τὰ περάσματά τους.
Μὲ τὴν ἠθικὴ συμπεριφορὰ στὴν τυπικὴ της, ἀρχέγονη, ἐκδήλωση τοῦ αὐτοπεριορισμοῦ ἡ ὕπαρξη ἐπιδιώκει τὴν ἀκύρωση τῆς ἐγκόσμιας θανάσιμης παγιδεύσεως. Ἔτσι, ὅταν αὐτὴ μυθολογῆται καὶ πλουτίζεται ἀπὸ τὸ ἐμπειρικὸ περιεχόμενο, τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι ἀποτρεπτικὸ τοῦ κινδύνου, τοῦ κακοῦ. Ἀλλὰ ποῦ ἔγκειται ὁ κίνδυνος; ποῦ ἐνεδρεύει τὸ κακό; Ἡ ἀπάντηση κάθε φορά εἶναι διαφορετική, ἀνάλογα μὲ τὶς συνθῆκες τῆς ἱστορικῆς ζωῆς καὶ τὴν πρόδο τῆς γνώσεως. Γι’ αυτὸ καὶ συναντᾶμε κανόνες ἠθικοὺς ὑπερβολικὰ καταπιεστικούς, ἐνίοτε καταστροφικοὺς ἤ καὶ ἀνόητους. Αὐτοὺς τοὺς διατηρεῖ ἡ ἄγνοια τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς των ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ σημαντικὸ γεγονὸς ὅτι ἔν πάσῃ περιπτώσει ἡ οὐσιώδης συνθήκη τοῦ αὐτοπεριορισμοῦ λειτουργεῖ. Ἀπ’ αὐτὴ τὴν ἄποψη ἡ Σωκρατικὴ «γνώση», σὰν προϋπόθεση τῆς ἀρετῆς, παίρνει ἕνα βαθύτερο νόημα.'
Χρήστος Μαλεβίτσης, 'Η Ηθική Κρίση, Κρίση του Σύχγρονου Ανθρώπου', Προοπτικές: Δοκίμια. Η Μαρτυρία του Ποιητή Γ. Θέμελη: Δοκίμιο, εκδ. Αρμός